تغذیه برگی یکی از روش‌های تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه است که در آن، کودهای محلول در آب روی برگ‌ها و سایر اندام‌های هوایی گیاه پاشیده می‌شوند. این روش به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که ریشه‌ها به دلایل مختلف نتوانند مواد غذایی را به‌اندازه کافی جذب کنند یا گیاه به تأمین سریع برخی عناصر غذایی نیاز داشته باشد. در باغ‌های پسته نیز تغذیه برگی می‌تواند به‌عنوان یک روش کمکی در برنامه تغذیه مورد استفاده قرار گیرد؛ البته این روش جایگزین کامل تغذیه خاکی نیست و برای دستیابی به نتیجه مناسب، باید زمان محلول‌پاشی، نوع کود، غلظت محلول و شرایط محیطی به‌درستی انتخاب شوند.

تغذیه برگی چیست و چه کاربردی دارد؟

تغذیه برگی به معنای استفاده از محلول‌های غذایی روی سطح برگ و سایر اندام‌های هوایی گیاه است. در این روش، بخشی از عناصر غذایی موجود در محلول از سطح برگ جذب گیاه می‌شوند و می‌توانند در تأمین نیازهای غذایی آن نقش داشته باشند.

یکی از ویژگی‌های مهم این روش، امکان رساندن سریع‌تر برخی عناصر غذایی به گیاه است. به همین دلیل، محلول‌پاشی برگی در شرایطی که جذب عناصر از طریق ریشه با محدودیت روبه‌رو شده یا نیاز به اصلاح سریع یک کمبود وجود دارد، کاربرد پیدا می‌کند.

از مهم‌ترین کاربردهای تغذیه برگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کمک به جبران سریع برخی کمبودهای غذایی
• تأمین عناصر غذایی در شرایط نامناسب بودن وضعیت خاک
• کمک به تغذیه گیاه در مراحل حساس رشد
• تکمیل برنامه تغذیه خاکی و بهبود وضعیت غذایی گیاه
• کمک به حفظ کیفیت محصول در شرایط نیاز غذایی بالا

در چه شرایطی باید از تغذیه برگی استفاده کرد؟

تغذیه برگی در همه شرایط ضروری نیست؛ اما در برخی موقعیت‌ها می‌تواند نسبت به مصرف خاکی کود، نتیجه سریع‌تر یا مناسب‌تری داشته باشد. مهم‌ترین این شرایط عبارت‌اند از:

کاهش فعالیت و جذب ریشه‌ها

زمانی که فعالیت ریشه‌ها به دلیل تهویه نامناسب خاک، رطوبت بسیار کم یا زیاد، بیماری‌های ریشه و خسارت آفات کاهش پیدا می‌کند، جذب عناصر غذایی از خاک نیز ممکن است با مشکل مواجه شود. در چنین شرایطی، محلول‌پاشی برگی می‌تواند به‌عنوان یک راه کمکی برای رساندن برخی مواد غذایی به گیاه استفاده شود.

نیاز به جبران سریع کمبود عناصر غذایی

هنگامی که علائم کمبود عناصر غذایی در گیاه مشاهده می‌شود یا نتایج آزمایش برگ وجود کمبود را نشان می‌دهد، تغذیه برگی می‌تواند راهی برای تأمین سریع‌تر برخی عناصر باشد. با این حال، تشخیص نوع کمبود اهمیت زیادی دارد و محلول‌پاشی نباید بدون شناخت نیاز واقعی گیاه انجام شود.

کاهش قابلیت جذب عناصر در خاک

در برخی خاک‌ها، عواملی مانند pH بالا، دمای نامناسب، رطوبت نامتعادل و عدم تعادل عناصر غذایی می‌توانند دسترسی ریشه به مواد غذایی را محدود کنند. برای مثال، در خاک‌های دارای pH بالا، قابلیت جذب بعضی عناصر کم‌مصرف کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، تغذیه برگی می‌تواند به تأمین بخشی از این عناصر کمک کند.

مراحل حساس رشد گیاه

گیاه در مراحل مختلف رشد، نیازهای غذایی متفاوتی دارد. در دوره‌هایی که تقاضای گیاه برای برخی عناصر افزایش پیدا می‌کند، تغذیه برگی می‌تواند در کنار برنامه اصلی کوددهی به تأمین نیاز غذایی کمک کند.

زمانی که کیفیت محصول اهمیت زیادی دارد

در برخی مراحل رشد، تأمین متعادل عناصر غذایی می‌تواند در بهبود کیفیت محصول نقش داشته باشد. استفاده از تغذیه برگی در این دوره‌ها باید بر اساس نیاز گیاه و نوع عنصر غذایی مورد استفاده انجام شود.

چگونه راندمان تغذیه برگی را افزایش دهیم؟

موفقیت محلول‌پاشی فقط به نوع کود وابسته نیست. ویژگی‌های محلول، کیفیت آب، اندازه قطرات و شرایط آب‌وهوایی همگی بر میزان جذب عناصر غذایی تأثیر می‌گذارند.

تنظیم pH محلول غذایی

pH محلول غذایی می‌تواند بر حلالیت عناصر و میزان جذب آن‌ها از سطح برگ اثر بگذارد. به همین دلیل، لازم است pH محلول با توجه به نوع کود و ترکیبات مورد استفاده تنظیم شود.

در منبع مورد استفاده، محدوده اسیدی ۴٫۵ تا ۵٫۵ برای محلول‌پاشی به‌عنوان محدوده مناسب مطرح شده است؛ با این حال، این عدد را نباید برای تمام کودها و ترکیبات به‌صورت یکسان در نظر گرفت. پیش از تنظیم pH، باید دستورالعمل تولیدکننده کود و سازگاری ترکیبات بررسی شود.

استفاده از مواد مویان

مویان‌ها موادی هستند که با کاهش کشش سطحی قطرات، به پخش یکنواخت‌تر محلول روی سطح برگ کمک می‌کنند. استفاده از مویان مناسب می‌تواند میزان تماس محلول با سطح برگ و مدت ماندگاری آن را افزایش دهد.

البته انتخاب مویان باید با نوع کود و شرایط مصرف سازگار باشد؛ زیرا استفاده از ترکیبات نامناسب ممکن است باعث آسیب به برگ‌ها شود.

توجه به حلالیت کامل کود در آب

کودی که برای محلول‌پاشی استفاده می‌شود باید حلالیت مناسبی در آب داشته باشد. اگر کود به‌طور کامل حل نشود، ممکن است غلظت محلول در بخش‌های مختلف مخزن یکنواخت نباشد. این موضوع می‌تواند باعث کاهش اثربخشی محلول‌پاشی یا افزایش احتمال گیاه‌سوزی شود.

استفاده از آب با کیفیت مناسب

کیفیت آب مورد استفاده در تهیه محلول اهمیت زیادی دارد. آب دارای املاح زیاد ممکن است بر حلالیت و سازگاری بعضی کودها تأثیر بگذارد. بنابراین، بهتر است برای تهیه محلول از آب با کیفیت مناسب و شوری پایین استفاده شود و در صورت نیاز، کیفیت آب بررسی شود.

انتخاب اندازه مناسب قطرات

قطرات ریزتر می‌توانند سطح بیشتری از برگ را پوشش دهند؛ اما اگر بیش از اندازه ریز باشند، احتمال بادبردگی آن‌ها افزایش پیدا می‌کند. در مقابل، قطرات درشت ممکن است پوشش یکنواختی روی سطح برگ ایجاد نکنند.

بنابراین، تنظیم نازل و اندازه قطرات باید به‌گونه‌ای باشد که پوشش مناسبی روی تاج درخت ایجاد شود و در عین حال، میزان هدررفت محلول کاهش پیدا کند.

تنظیم حجم محلول‌پاشی

حجم محلول باید برای پوشش مناسب تاج درخت کافی باشد؛ اما نباید آن‌قدر زیاد باشد که محلول از سطح برگ‌ها سرازیر شود. هدف، ایجاد پوشش یکنواخت روی برگ‌ها و جلوگیری از هدررفت محلول است.

بهترین زمان برای تغذیه برگی چه موقع است؟

زمان محلول‌پاشی یکی از عوامل مهم در میزان جذب عناصر غذایی است. بر اساس مطالب منبع، اوایل صبح یا نزدیک غروب آفتاب از زمان‌های مناسب برای تغذیه برگی به شمار می‌روند؛ زیرا در این ساعات معمولاً دمای هوا پایین‌تر است و شرایط برای ماندگاری محلول روی برگ مناسب‌تر خواهد بود.

برای انتخاب زمان مناسب محلول‌پاشی، نکات زیر را در نظر بگیرید:

• اوایل صبح یا نزدیک غروب: محلول‌پاشی را در ساعات خنک‌تر روز انجام دهید.
• رطوبت مناسب گیاه: بهتر است گیاه دچار تنش آبی نباشد و برگ‌ها وضعیت آبی مناسبی داشته باشند.
• پرهیز از ساعات گرم: محلول‌پاشی در گرمای روز می‌تواند جذب را کاهش دهد و احتمال سوختگی برگ را افزایش دهد. در منبع، دمای بالاتر از ۲۷ درجه سانتی‌گراد برای محلول‌پاشی نامناسب دانسته شده است؛ با این حال، دمای مجاز به نوع ترکیب و شرایط محیطی نیز بستگی دارد.
• توجه به بارندگی: از محلول‌پاشی درست پیش از بارندگی خودداری کنید تا محلول از سطح برگ شسته نشود.
• کاهش وزش باد: محلول‌پاشی را در زمان وزش کم باد انجام دهید تا از بادبردگی قطرات جلوگیری شود.

در متن منبع همچنین به نقش شبنم پس از محلول‌پاشی اشاره شده است؛ زیرا رطوبت روی برگ می‌تواند به حل شدن دوباره مواد باقی‌مانده روی سطح برگ کمک کند.

محدودیت‌ها و معایب تغذیه برگی

با وجود مزایای تغذیه برگی، این روش محدودیت‌هایی دارد و نباید به‌عنوان جایگزین کامل تغذیه ریشه‌ای در نظر گرفته شود.

محدود بودن مقدار عناصر قابل تأمین

مقدار عناصری که از طریق برگ جذب می‌شوند محدود است و معمولاً نمی‌توان تمام نیاز غذایی گیاه را تنها با محلول‌پاشی تأمین کرد. به همین دلیل، تغذیه برگی بیشتر به‌عنوان روش مکمل در کنار برنامه کوددهی خاکی استفاده می‌شود.

احتمال گیاه‌سوزی

استفاده از غلظت بالای کود یا محلول‌پاشی در شرایط نامناسب می‌تواند باعث آسیب به برگ‌ها شود. باقی ماندن نمک‌ها روی سطح برگ پس از تبخیر آب نیز ممکن است به بافت گیاه آسیب برساند. رعایت غلظت توصیه‌شده و دستورالعمل مصرف کود اهمیت زیادی دارد.

افزایش هزینه در صورت تکرار زیاد

در برخی موارد، برای تأمین مقدار مورد نیاز عناصر غذایی باید محلول‌پاشی با غلظت‌های محدود و در چند نوبت انجام شود. تکرار زیاد عملیات محلول‌پاشی می‌تواند هزینه‌های اجرایی و مصرف نهاده‌ها را افزایش دهد.

نکات مهم پیش از محلول‌پاشی در باغ پسته

برای کاهش احتمال آسیب به درختان و افزایش اثربخشی تغذیه برگی، بهتر است پیش از اجرای عملیات به نکات زیر توجه شود:

• نوع و مقدار عنصر غذایی مورد نیاز را بر اساس علائم گیاه یا نتایج آزمایش مشخص کنید.
• از کودهای مخصوص محلول‌پاشی و دارای دستورالعمل مصرف مشخص استفاده کنید.
• غلظت محلول را از مقدار توصیه‌شده بیشتر نکنید.
• پیش از ترکیب چند کود یا ماده مختلف، از سازگاری آن‌ها اطمینان حاصل کنید.
• کیفیت آب و حلالیت کامل کود را بررسی کنید.
• از محلول‌پاشی در ساعات گرم، باد شدید و شرایط تنش آبی خودداری کنید.
• در صورت استفاده از ترکیبات جدید، ابتدا آن‌ها را در سطح محدود آزمایش کنید.

در باغ‌های پسته، برنامه تغذیه باید با توجه به شرایط خاک، وضعیت درخت، مرحله رشد و نتایج آزمایش‌های تغذیه‌ای تنظیم شود. محلول‌پاشی زمانی بیشترین فایده را دارد که به‌درستی در کنار سایر روش‌های مدیریت تغذیه قرار بگیرد.

جمع‌بندی

تغذیه برگی روشی کاربردی برای کمک به تأمین سریع برخی عناصر غذایی در شرایط خاص است. عواملی مانند زمان محلول‌پاشی، pH محلول، کیفیت آب، حلالیت کود، اندازه قطرات و غلظت مصرفی، نقش مهمی در موفقیت این روش دارند. با این حال، محلول‌پاشی جایگزین کامل تغذیه خاکی نیست و باید بر اساس نیاز واقعی گیاه و دستورالعمل مصرف کود انجام شود.

قارچ تریکودرما یکی از عوامل مؤثر در کنترل زیستی عوامل بیماری‌زای خاکزی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند برخی سویه‌های بومی آن می‌توانند رشد عامل گموز پسته را مهار کرده و به بهبود رشد نهال‌ها کمک کنند.

تریکودرما چیست و چه نقشی در سلامت درخت پسته دارد؟

قارچ تریکودرما (Trichoderma) یکی از قارچ‌های مفید خاکزی است که به دلیل توانایی مقابله با برخی عوامل بیماری‌زای گیاهی، در کشاورزی به‌عنوان یک عامل کنترل زیستی شناخته می‌شود.

این قارچ با استقرار در اطراف ریشه گیاه، از طریق رقابت بر سر مواد غذایی، تولید ترکیبات بازدارنده و مقابله مستقیم با قارچ‌های بیماری‌زا، می‌تواند به کاهش فعالیت عوامل بیماری‌زا کمک کند.

اهمیت استفاده از تریکودرما در باغ‌های پسته به‌ویژه در مناطقی مانند کرمان و رفسنجان، از آن جهت است که بیماری‌های خاکزاد از جمله گموز و پوسیدگی طوقه و ریشه، از مشکلات مهم تولید پسته به شمار می‌روند.

بیماری گموز پسته و اهمیت کنترل زیستی آن

بیماری گموز یا پوسیدگی طوقه و ریشه پسته از بیماری‌های مهمی است که می‌تواند سلامت درخت را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد. عوامل بیماری‌زای این بیماری از جمله گونه‌هایی از جنس Phytophthora هستند که در شرایط محیطی مناسب فعالیت بیشتری دارند.

رطوبت بالای خاک، آبیاری نامناسب و شرایط نامساعد زهکشی می‌توانند زمینه را برای گسترش این بیماری فراهم کنند.

روش‌های مدیریتی مختلفی برای کاهش خسارت گموز وجود دارد، اما استفاده مداوم از برخی قارچ‌کش‌های شیمیایی ممکن است با محدودیت‌های اقتصادی و زیست‌محیطی همراه باشد. به همین دلیل، استفاده از روش‌های کنترل زیستی در کنار سایر روش‌های مدیریت باغ اهمیت پیدا می‌کند.

قارچ تریکودرما چگونه با عوامل بیماری‌زا مقابله می‌کند؟

تریکودرما از چند سازوکار مختلف برای محدود کردن فعالیت قارچ‌ها و عوامل بیماری‌زای خاکزی استفاده می‌کند. مهم‌ترین این سازوکارها عبارت‌اند از:

رقابت بر سر مواد غذایی و فضا

تریکودرما معمولاً سرعت رشد بالایی دارد و می‌تواند با استقرار در محیط اطراف ریشه، منابع غذایی و فضای مورد نیاز را در اختیار بگیرد. این رقابت باعث می‌شود فرصت رشد و گسترش برخی عوامل بیماری‌زا محدود شود.

تولید ترکیبات بازدارنده

برخی سویه‌های تریکودرما ترکیبات شیمیایی فرار و غیرفرار تولید می‌کنند که می‌توانند رشد قارچ‌های بیماری‌زا را مهار کنند. میزان این اثرگذاری به نوع سویه و شرایط محیطی بستگی دارد.

مایکوپارازیتیسم یا انگل‌گرایی قارچی

یکی از مهم‌ترین روش‌های مقابله تریکودرما، حمله مستقیم به قارچ بیماری‌زا است. در این فرایند، رشته‌های تریکودرما به دور رشته‌های قارچ هدف پیچیده می‌شوند و می‌توانند به آن نفوذ کنند. این فرایند در نهایت موجب آسیب‌دیدگی و تخریب رشته‌های قارچ بیماری‌زا می‌شود.

کمک به رشد و تقویت ریشه

برخی سویه‌های تریکودرما علاوه بر مقابله با عوامل بیماری‌زا، می‌توانند بر رشد ریشه و اندام‌های هوایی گیاه نیز تأثیر مثبت داشته باشند. بهبود جذب عناصر غذایی و تحریک برخی سازوکارهای دفاعی گیاه از جمله اثرات گزارش‌شده این قارچ است.

بررسی تأثیر سویه‌های بومی تریکودرما بر گموز پسته

در یک پژوهش انجام‌شده توسط محققان ایرانی، کارایی سویه‌های بومی قارچ Trichoderma harzianum برای کنترل عامل بیماری‌زای Phytophthora melonis مورد بررسی قرار گرفت.

در این تحقیق، نمونه‌های خاک از باغ‌های پسته استان‌های کرمان، یزد، خراسان رضوی و سمنان جمع‌آوری شدند. نمونه‌ها از نواحی مختلف باغ، از جمله اطراف ریشه، چاله کود و خاک سطحی تهیه شدند.

پس از جداسازی و شناسایی قارچ‌ها، سویه‌های مختلف تریکودرما در شرایط آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفتند. سپس سویه‌های منتخب برای ارزیابی تأثیر آن‌ها بر رشد و سلامت نهال‌های پسته در شرایط گلخانه‌ای استفاده شدند.

نتایج آزمایش‌های آزمایشگاهی

نتایج نشان داد سویه‌های مختلف تریکودرما توانایی قابل توجهی در مهار رشد عامل بیماری‌زای Phytophthora melonis دارند.

میزان بازدارندگی رشد قارچ بیماری‌زا در آزمایش‌های مختلف به شرح زیر گزارش شد:

• کشت متقابل هم‌زمان: ۳۸٫۱ تا ۶۳٫۶ درصد بازدارندگی
• کشت متقابل غیرهم‌زمان: ۲۵٫۴ تا ۵۸٫۷ درصد بازدارندگی
• ترشحات خارج سلولی: ۵۰ تا ۸۹٫۶ درصد بازدارندگی
• ترکیبات فرار: ۴۴٫۷ تا ۷۱٫۷ درصد بازدارندگی

این نتایج نشان می‌دهد که سویه‌های مختلف تریکودرما از نظر قدرت مهار عوامل بیماری‌زا عملکرد یکسانی ندارند و انتخاب سویه مناسب اهمیت زیادی دارد.

تأثیر تریکودرما بر رشد نهال‌های پسته

در بخش گلخانه‌ای پژوهش، تأثیر سویه‌های منتخب تریکودرما بر ویژگی‌های رشدی نهال‌های پسته بررسی شد.

نتایج نشان داد استفاده از برخی سویه‌های تریکودرما موجب افزایش طول ریشه و ارتفاع نهال‌ها شد.

مهم‌ترین نتایج گزارش‌شده عبارت‌اند از:

• افزایش ۱٫۵ تا ۲٫۷ برابری طول ریشه در مقایسه با نهال‌های آلوده به عامل بیماری‌زا.
• افزایش ۱٫۴ تا ۲٫۱ برابری ارتفاع نهال‌ها در مقایسه با گیاهان آلوده.
• بهبود برخی شاخص‌های رشد ریشه و اندام‌های هوایی در نهال‌های تیمارشده.
• کاهش مرگ‌ومیر نهال‌ها در برخی تیمارهای تریکودرما، به‌ویژه در استفاده از سویه‌های منتخب پیش از آلودگی یا هم‌زمان با آن.

کدام سویه‌های تریکودرما عملکرد بهتری داشتند؟

بر اساس نتایج این پژوهش، تمام سویه‌های مورد بررسی عملکرد یکسانی نداشتند.

در آزمایش‌های گلخانه‌ای، دو سویه TP1419 و TPA1268 در مجموع عملکرد مناسبی در بهبود صفات رشدی نهال‌ها و کاهش مرگ‌ومیر نشان دادند.

همچنین در آزمایش‌های آزمایشگاهی، برخی سویه‌ها مانند TP129 و TP1419 در مهار رشد میسلیومی عامل بیماری‌زا عملکرد قابل توجهی داشتند.

این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که انتخاب سویه مناسب تریکودرما باید با توجه به نوع عامل بیماری‌زا، شرایط خاک و ویژگی‌های محیطی انجام شود.

چه عواملی بر عملکرد تریکودرما در خاک تأثیر می‌گذارند؟

عملکرد و استقرار قارچ تریکودرما در خاک به شرایط محیطی و ویژگی‌های زیستی خاک وابسته است. برخی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار عبارت‌اند از:

• رطوبت خاک: شرایط رطوبتی مناسب در استقرار و فعالیت جمعیت تریکودرما نقش دارد.
• دمای خاک: گونه‌ها و سویه‌های مختلف تریکودرما ممکن است نسبت به دما واکنش متفاوتی داشته باشند.
• بافت و ویژگی‌های شیمیایی خاک: خصوصیات خاک می‌توانند بر رشد و بقای این قارچ تأثیر بگذارند.
• مواد آلی و جمعیت میکروبی: حضور سایر میکروارگانیسم‌ها و میزان مواد غذایی موجود در خاک بر رقابت و استقرار تریکودرما اثرگذار است.
• شرایط رطوبتی طولانی‌مدت: خشکی طولانی‌مدت خاک می‌تواند موجب کاهش جمعیت برخی سویه‌های تریکودرما شود.

جمع‌بندی

قارچ تریکودرما یکی از عوامل مهم در کنترل زیستی بیماری‌های خاکزاد به شمار می‌رود و نتایج پژوهش‌های انجام‌شده روی نهال‌های پسته نیز ظرفیت قابل توجه برخی سویه‌های بومی آن را نشان می‌دهد.

بر اساس نتایج پژوهش مورد بررسی، سویه‌های منتخب Trichoderma harzianum توانستند رشد عامل بیماری‌زای Phytophthora melonis را در شرایط آزمایشگاهی مهار کنند و در شرایط گلخانه‌ای نیز موجب بهبود برخی شاخص‌های رشد نهال‌های پسته شوند.

با این حال، نتایج آزمایشگاهی و گلخانه‌ای به‌تنهایی برای اثبات کارایی یک سویه در شرایط واقعی باغ کافی نیستند. بنابراین، بررسی عملکرد این قارچ در باغ‌های پسته و در شرایط مختلف خاک و اقلیم، برای تعیین میزان اثربخشی عملی آن ضروری است.

در نهایت، تریکودرما می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌های مدیریت زیستی بیماری‌های پسته، در کنار سایر روش‌های اصولی مدیریت باغ مورد توجه قرار گیرد.

پوکی پسته یکی از مشکلات باغداران در زمان تشکیل و پر شدن میوه است. این عارضه به دو شکل رخ می‌دهد: نوع اول در زمان تشکیل میوه و معمولاً در اثر مشکلات و اختلال در گرده‌افشانی ایجاد می‌شود. نوع دوم در زمان پر شدن میوه اتفاق می‌افتد و عوامل تغذیه‌ای، محیطی، ژنتیکی و هورمونی در بروز آن نقش دارند. کمبود درخت نر نیز در برخی باغ‌ها می‌تواند باعث افزایش میزان پوکی شود. همچنین مدیریت مناسب آبیاری، کوددهی و کنترل آفات و بیماری‌ها با جلوگیری از ضعیف شدن درخت، به کاهش پوکی کمک می‌کند. در میان ارقام پسته، کله‌قوچی و ممتاز حساسیت بیشتری به گرما دارند و افزایش دما می‌تواند موجب افزایش سقط جنین و پوکی شود.

نقش بور در پوکی پسته

میزان بور در تغذیه درخت اهمیت دارد. طبق مطالب مطرح‌شده در فایل، هم غلظت‌های بالای بور می‌توانند پوکی را تشدید کنند و هم کاهش میزان آن به کمتر از ۱۲۰ پی‌پی‌ام با افزایش پوکی همراه دانسته شده است.

آبیاری و تغذیه در زمان پر شدن مغز

در دوره پر شدن مغز، مدیریت آبیاری و تغذیه درخت اهمیت زیادی دارد. در فایل به موارد زیر اشاره شده است:

• پاشیدن آب در باغ‌هایی با مدار آبیاری طولانی، حداقل دو بار در هفته، به‌عنوان راهکاری برای کمک به پر شدن بهتر مغز مطرح شده است.
• در روزهایی که دمای هوا بیش از ۳۵ درجه است، از مصرف کودهای ازته خودداری شود.
• برای جبران بخشی از نیاز ازته، شروع مصرف از ابتدای شهریور پیشنهاد شده است.
• در صورت مشاهده زردی اطراف خوشه که به کمبود ازت نسبت داده شده، مصرف مقدار کمی کود سه‌بیست مطرح شده است.
• توقف رشد پسته پس از تشکیل مغز و باقی ماندن میوه به‌صورت نیم‌مغز می‌تواند با عواملی مانند کم‌آبی، کمبود پتاسیم، فعالیت پسیل و گرمای بیش از حد مرتبط باشد.

تغذیه در مرداد ماه

در دوره پر شدن مغز، استفاده از کودهای پتاسیمی مانند سولوپتاس در فایل مورد توجه قرار گرفته است. همچنین به نکات زیر اشاره شده است:

• مصرف سولوپتاس تا زمان پر شدن مغز مؤثر دانسته شده است.
• برای رقم فندقی، ادامه مصرف سولوپتاس تا حدود دو هفته دیگر مطرح شده است.
• در برنامه تغذیه پیشنهادی فایل، استفاده از سولوپتاس در این دوره و استفاده از کودهایی مانند سولفات آمونیوم یا نیترات سولفات در شهریور ماه مطرح شده است.
• امکان اختلاط برخی کودها مانند سه‌بیست یا اوره‌فسفات با سولوپتاس در فایل ذکر شده است.
• مصرف کود مایع ماهی دارای NPK هشت درصد همراه آب آبیاری در باغ‌های پرمحصول، بلامانع دانسته شده است.
• جذب سولفات منگنز و اسیدبوریک در این زمان مناسب عنوان شده، اما بر مصرف بااحتیاط بور تأکید شده است.
• مصرف سولفات آمونیوم در آخرین نوبت آبیاری پیش از برداشت نیز در فایل مطرح شده است.

مصرف کودهای میکرو و کود مرغی

بر اساس مطالب فایل، مصرف خاکی عناصر میکرو به روش آبکود محدودیت زمانی مشخصی ندارد؛ بااین‌حال، اثر مصرف آن‌ها در اردیبهشت محسوس‌تر عنوان شده است. همچنین استفاده از سوسپانسیون عناصر میکرو در این دوره برای تأمین عناصری مانند روی، مس و منگنز مطرح شده است.

در مورد کود مرغی نیز مصرف آن در زمان تشنگی درخت توصیه نشده و شهریور ماه به‌عنوان زمان مناسب‌تری مطرح شده است.

عوارض و بیماری‌های درخت پسته

برخی مشکلات تغذیه‌ای و شرایط نامناسب محیطی می‌توانند باعث ضعف درخت و بروز علائم ظاهری شوند. در فایل، کمبود مس و آهن به‌دلیل تهویه ضعیف خاک از جمله عوامل مطرح‌شده است و برگرداندن یک‌درمیان پشته‌ها به‌عنوان راهکار پیشنهادی ذکر شده است.

عوامل مؤثر در ریزش برگ درختان پسته

ریزش برگ درختان پسته می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی اتفاق بیفتد، از جمله:

• خسارت ناشی از آفت پسیل پسته، در صورت انجام ندادن مبارزه در زمان مناسب
• تجمع املاحی مانند بور، سدیم و کلر در برگ‌ها و افزایش شوری
• کمبود ازت و پتاسیم
• بار زیاد محصول روی درخت
• دمای بالا و تداوم آن، کاهش سطح تعرق برگی، نوسانات دمایی و تغییرات هورمونی

در باغ‌هایی که شوری خاک بالاست، آبیاری سنگین‌تر نیز در فایل مطرح شده است؛ البته نه به اندازه آبیاری سنگین زمستانه.

پسیل پسته و روش‌های کنترل آن

در مدیریت پسیل پسته، انتخاب روش مناسب کنترل و توجه به مرحله رشدی آفت اهمیت دارد. در مطالب فایل به نکات زیر اشاره شده است:

• مصرف کائولین به تشنه بودن درخت وابسته دانسته نشده است.
• گوگرد می‌تواند در روند رسیدن پسته مؤثر باشد و در فایل به احتمال زودتر رسیدن محصول اشاره شده است.
• گوگرد مایع در مقایسه با گوگرد پودری دوام کمتری دارد.
• گوگرد در کنترل پوره پسیل نقش دارد و خاصیت دورکنندگی آن نیز می‌تواند به کنترل جمعیت آفت کمک کند.
• در فایل، اثر گوگرد پودری بر تخم پسیل نیز مطرح شده است.
• اختلاط اوره با گوگرد توصیه نشده، زیرا می‌تواند باعث تشدید سوزندگی شود.
• آبیاری یک‌درمیان در این دوره، برای شکستن دور آبیاری مناسب دانسته شده است.

هرس درخت پسته

در مورد هرس تابستانه، در فایل انجام هرس پاجوش‌ها مطرح شده است. همچنین ابتدای سال به‌عنوان یکی از زمان‌های مناسب برای هرس پاجوش‌ها در طول فصل رشد معرفی شده است.

مدیریت علف‌های هرز در باغ پسته

مدیریت علف‌های هرز و پاجوش‌ها می‌تواند بر شرایط دمایی سطح خاک تأثیر بگذارد. بر اساس توضیحات فایل، باقی ماندن علف‌های هرز در ماه‌های گرم تیر و مرداد می‌تواند دمای سطح خاک را کاهش دهد و از افزایش آفتاب‌سوختگی جلوگیری کند.

در این بخش، منظور از علف‌های هرز بیشتر علف‌های یک‌ساله است و نه لزوماً علف‌های بلندقد و دارای ریشه‌های طویل مانند شور، سلمه، خار شتر و گزپیچ.

شناخت ویژگی‌های خاک یکی از عوامل مهم در دستیابی به عملکرد مطلوب در واحد سطح است. برای آگاهی از وضعیت خاک از نظر بافت، حاصلخیزی، میزان عناصر غذایی مورد نیاز و نیاز کودی، همچنین انتخاب روش مناسب آبیاری، لازم است نمونه‌برداری از خاک و آب انجام شود و نمونه‌ها در آزمایشگاه مورد تجزیه قرار گیرند. نتایج این آزمایش‌ها می‌توانند در تدوین برنامه مدیریتی مناسب برای زمین کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند.

انتخاب قطعه و نمونه‌برداری از خاک

قطعه‌ای که برای نمونه‌برداری انتخاب می‌شود باید از نظر ویژگی‌های مختلف تا حد امکان یکنواخت باشد. در صورت وجود تفاوت در خصوصیات خاک، پستی و بلندی، بافت، شوری، وجود سنگ و سنگریزه، سیستم آبیاری، مدیریت، نوع محصول، رقم، مصرف نهاده‌ها، سیستم کاشت یا حتی زمان کاشت، لازم است زمین به قطعات جداگانه تقسیم شود.

هر قطعه باید به‌صورت مستقل شماره‌گذاری و از آن نمونه‌برداری شود.

نمونه‌برداری انتخابی

روش نمونه‌برداری انتخابی متناسب با هدف انجام آزمایش تعیین می‌شود. برای مثال:

• اگر یک مزرعه در دو تاریخ مختلف کشت شده باشد، باید از هر بخش یک نمونه جداگانه برداشت شود.
• اگر تعدادی از درختان باغ علائم کمبود یا مسمومیت داشته باشند، می‌توان از درختان دارای این علائم نمونه‌برداری کرد.
• اگر بخشی از باغ یا مزرعه از نظر کیفیت، مصرف نهاده‌ها، سن درختان، نوع بذر یا مدیریت با سایر قسمت‌ها تفاوت داشته باشد، باید به‌عنوان یک قطعه جداگانه در نظر گرفته شود.

در این شرایط، لازم است تفاوت قطعات در گزارش نمونه‌برداری ذکر شود.

در هر قطعه یکنواخت، باید حداقل ۱۵ تا ۲۰ نقطه به‌صورت زیگزاگی انتخاب شود. از هر نقطه نمونه برداشت شده و نمونه‌ها پس از مخلوط شدن کامل، برچسب‌گذاری می‌شوند. هر نمونه حداکثر باید از یک سطح یکنواخت به مساحت ۱۰ هکتار تهیه شود. هرچه مساحت قطعه کوچک‌تر باشد، دقت نمونه‌برداری بیشتر خواهد بود.

عمق نمونه‌برداری از خاک

عمق نمونه‌برداری به نوع محصول و هدف آزمایش بستگی دارد. بر اساس دستورالعمل فایل، عمق‌های پیشنهادی به این صورت است:

• برای محصولات زراعی: از عمق صفر تا ۳۰ سانتی‌متر.
• برای احداث باغ: از سه عمق صفر تا ۳۰، ۳۰ تا ۶۰ و ۶۰ تا ۹۰ سانتی‌متر.
• برای نمونه‌برداری از باغ‌های کشت‌شده: از دو عمق صفر تا ۳۰ و ۳۰ تا ۶۰ سانتی‌متر.

نکات مهم هنگام برداشت نمونه خاک

محل نمونه‌برداری نباید قبلاً محل انباشته شدن کودهای حیوانی و شیمیایی یا مصالح ساختمانی بوده باشد.

پیش از برداشت نمونه از هر نقطه، سطح خاک باید از خرده‌سنگ، زباله، تکه‌های چوب و علف‌های هرز پاک شود. بهترین زمان نمونه‌برداری زمانی است که رطوبت زمین به حالت گاورو رسیده باشد.

نمونه‌های برداشت‌شده از نقاط مختلف باید با یکدیگر مخلوط شوند. سپس حدود یک‌ونیم کیلوگرم از خاک مخلوط‌شده داخل یک کیسه پلاستیکی تمیز و سالم قرار گیرد. در نهایت، مشخصات نمونه روی آن نوشته شده و برای آزمایش به آزمایشگاه ارسال شود.

نمونه‌برداری از آب آبیاری

کیفیت نامناسب آب آبیاری می‌تواند علاوه بر تأمین نکردن نیازهای گیاه، به‌مرور زمان باعث تخریب خاک باغ یا مزرعه شود. به همین دلیل، کشاورزان باید ابتدا از کیفیت آب مورد استفاده خود آگاهی پیدا کنند و سپس درباره امکان استفاده از منبع آب و مدیریت مناسب آن تصمیم بگیرند.

برای ارزیابی کیفیت آب، لازم است از منبع مورد استفاده نمونه‌برداری شود.

نکات مهم در نمونه‌برداری از آب آبیاری

برای برداشت نمونه آب چاه، ابتدا یک بطری پلاستیکی با حجم تقریبی یک لیتر آماده کنید. بطری باید ابتدا با آب تمیز یا مقطر و سپس چند بار با آب همان چاه شست‌وشو داده شود.

پیش از برداشت نمونه، لازم است پمپ چاه حداقل به مدت ۲ تا ۴ ساعت کار کرده باشد.

اگر باغ در منطقه‌ای قرار دارد که اطراف آن چاه‌های دیگری نیز وجود دارند، بهتر است نمونه‌برداری در ماه‌های تیر و مرداد و هم‌زمان با حداکثر میزان پمپاژ از سفره آب زیرزمینی انجام شود.

در پایان، بطری باید کاملاً از آب پر شود تا هوایی در داخل آن باقی نماند. این کار احتمال رسوب کربنات کلسیم را کاهش می‌دهد.

نمونه‌برداری از برگ

در بسیاری از موارد، نمونه‌برداری از خاک و تعیین میزان عناصر غذایی آن به‌تنهایی نمی‌تواند مقدار مواد غذایی جذب‌شده و قابل استفاده برای گیاه را مشخص کند.

برای بررسی وضعیت تغذیه‌ای گیاه، تجزیه اندام‌های گیاهی، به‌ویژه برگ، روش مناسبی است. با تجزیه برگ می‌توان مشخص کرد چه مقدار از عناصر غذایی موجود در خاک توسط گیاه جذب شده است.

تجزیه برگ در تشخیص وضعیت مواد معدنی و مسمومیت ناشی از برخی عناصر در درختان می‌تواند نسبت به تجزیه خاک اطلاعات مفیدتری ارائه دهد.

عوامل مؤثر بر غلظت عناصر غذایی برگ

غلظت عناصر غذایی در برگ در شرایط مختلف تغییر می‌کند و به عوامل زیر وابسته است:

• زمان نمونه‌برداری
• سن برگ
• موقعیت برگ در پوشش گیاهی
• وجود یا عدم وجود محصول روی درخت

محدودیت تجزیه برگ

یکی از محدودیت‌های اصلی تجزیه برگ این است که به‌تنهایی علت بروز کمبود عناصر غذایی را مشخص نمی‌کند. بنابراین، برای بررسی دقیق وضعیت تغذیه‌ای گیاه، نتایج تجزیه خاک و برگ باید به‌صورت هم‌زمان ارزیابی شوند.

انتخاب روش نمونه‌برداری از برگ

روش نمونه‌برداری به هدف آزمایش بستگی دارد. اگر هدف، تشخیص مشکل مربوط به یک درخت یا ناحیه مشخص باشد، نمونه‌برداری از تعداد محدودی از درختان سالم و دارای علائم بیماری یا کمبود می‌تواند کافی باشد.

اما اگر هدف، تعیین وضعیت تغذیه‌ای یک باغ بزرگ باشد، لازم است از تعداد بیشتری درخت در قسمت‌های مختلف باغ نمونه‌برداری شود.